نگاهی به وضعیت ترجمه در افغانستان
گزارش
نگاهی به وضعیت ترجمه در افغانستان
همایش تحت عنوان " نگاهی به وضعیت ترجمه در افغانستان " به بهانه ای چاپ ونشر کتاب سقوط در هرج و مرج اثر احمد رشید که توسط استاد حسن رضایی ترجه شده است روز جمعه 2 ثور 1390 در صحن حویلی موسسه فرهنگی در دری در کابل با 18 دقیقه تأخیر ساعت 3:18 دقیقه بعد از ظهر با حضور استاد حسن رضایی ریس موسسه تحصیلات عالی غرجستان، استاد علی امیری و استاد اسد بودا از دانشگاه ابن سینا و شرکت جمعی از فرهنگیان و دانشجویان برگزار گردید.
استاد حسن رضایی که اولین سخنران این همایش بود صحبت هایش را تحت عنوان معضلات ترجمه در افغانستان آغاز نمود و گفت آنچه من میخواهم بیان کنم در گیری های خودم با ترجمه خواهد بود.
آقای رضایی در ادامه صحبت هایش گفت از آنجایکه ما متأسفانه در کشور خود ترجمه علمی، ادبی و فلسفی نداریم بناً این یک عنوان بلا موضوع است یعنی در عرصه های فوق الذکر نه ترجمه داریم و نه معضلات ترجمه. اما بدلیل حضور نیروهای خارجی و موسسات بین المللی و کار های را که آنها در حوزه های مختلف انجام میدهند میتوانیم موضوعی را برای معضلات ترجمه در افغانستان بتراشیم. مثلاً در حصه ترجمه قوانین، ترجمه گزارش های UNDP و غیره.
در این عرصه ها معضلات زیادی موجود است از جمله:
# موسسات که به ترجمه نیاز دارند بین مترجم از زبان مبدأ به زبان مقصد و بالعکس تفکیک قایل نیست. آنها به دنبال آدم جامع میباشد که هم بتواند متن انگلیسی را به دری و پشتو ترجمه کند و هم بتواند متن دری و پشتو را به انگلیسی ترجمه نماید، از آنجایکه با توجه به محدودیت های که در عرصه ترجمه بدلیل ساختار های مخصوص هر زبان موجود است آدم جامع پیدا نمی شود و این گونه بر خورد با ترجمه آغاز مشکلات عدیده است و به همین دلیل اغلباً ترجمه ها درست از آب در نمی آید. بناً حتمی است که باید بین ترجمه از و ترجمه به، تفکیک قایل شد.
# معادل یابی برای سیل از واژه ها که از بیرون سرازیر میشود و جنجال های زیاد بر سر این معادل ها، مشکلات عدم رعایت قواعد دستوری و عدم مراعات معیارها در جمله بندی از مهمترین معضلات در عرصه ترجه هست که آقای رضایی بدان ها اشاره کرد.
استاد رضایی اضافه کرد تجربه کشور های منطقه نشان میدهد که ترجمه بسیار مهم است و آثار و پیامد های مهمی در عرصه های مختلف دارد، کشور های که با ترجمه به صورت جدی تر برخورد کرده اند توانسته عرصه های اجتماعی، علمی و سیاسی شان را باز سازی کند.
مسئولیت ارباب امور و به خصوص وزارت اطلاعات و فرهنگ، وزارت معارف، وزارت تحصیلات عالی است که نسبت به موضع ترجه به صورت جدی تر بپردازد.
استاد علی امیری صحبت هایش را تحت عنوان خرد ترجمه آغاز کرد و گفت ترجمه یعنی امری را از آن خود کردن، وی نفس این از آن خود کردن را به نوعی خرد ورزی دانست.
وی به نهضت ترجمه از قرن 2-4 در جهان اسلام اشاره کرده گفت که در آن زمان آثاری زیادی از زبان های یونانی و سریانی به زبان عربی ترجمه گردید و پیامد های بس نیکی را نیز به دنبال داشت، به همین ترتیب ترجمه آثار هندی به زبان فارسی نیز باعث رشد و انکشاف خرد ورزی در جهان اسلام گردید، در واقع نیاز های عقلانی در دوره های متذکره با ترجمه پاسخ گفته شد.
در ادامه آقای امیری به آثار ترجمه شده در افغانستان اشاره کرده و از ترجمه محاربه روس و جاپان توسطه محمود طرزی، آثار گوته و مانیفیست حزب کمونیست، اخلاق نیکوماخوس و منطق وضعی توسط غلام حسن مجددی در دهه چهل نام برد که به گفته وی اکثرا برای اولین بار به زبان فارسی دری در افغانستان ترجمه شده است و چنین نتیجه گرفت در زمان های که به ترجمه توجه صورت گرفته ما بگونه ای شاهد بالندگی عقلانیت و خرد ورزی بوده ایم و عدم توجه به ترجمه در دوره های مختلف افول عقلانیت را در پی داشته است.
وی در نهایت نتیجه گرفت که پختگی زبان همیشه میزان خرد ورزی و عقلانیت میباشد و بین پختگی زبان، خرد ورزی و ترجمه یک پیوند منطقی وجود دارد. وی اذعان داشت که ما به ترجمه در حوزه زبان های بیگانه و آثاری که به زبان خود ما نوشته شده نیاز داریم، به همان اندازه که ما با آثار نوشته شده به زبان های بیگانه نا آشنا هستیم و نیاز به ترجمه داریم با شاهنامه، دیوان حافظ، مثنوی معنوی و آثار ابن سینا و فارابی نیز نا آشنا هستیم و نیاز به ترجمه احساس میشود.
آقای امیری در اخیر از زحمات آقای رضایی بخاطر ترجمه کتاب سقوط در هرج و مرج نوشته احمد رشید تشکر کرد و آنرا ترجمه بسیار دقیق و شیوا دانست.
استاد اسد بودا در ضمن تشکر از استاد رضایی بخاطر ترجمه کتاب سقوط در هرج و مرج گفت زبان باید دنیای ما را برای مادرک پذیر نماید. آثاری مثل پته خزانه، و اشعار تغزلی بیدل، حافظ، مولانا و ... نمیتواند دنیای امروزی را برای ما درک پذیر نمایند و پاسخ گوی نیاز های زمان ما باشد. وی در ادامه از قول والتر بنیامین گفت ترجمه بعد از هبوط انسان یک امر ضروری است.
بودا در قسمت از صحبت هایش گفت:
# نفس ترجمه اولاً خلا و ناقص بودن زبان را نشان میدهد و ترجمه کتاب سقوط در هرج و مرج توسط آقای رضایی بیانگر آن است که زبان ما قدرت درک پذیر کردن اتفاقات که در اطراف ما میافتد را ندارد. وی از قول بنیامین ترجمه را نوع رستاخیز دانست و گفت ترجمه بد، فرستادن متن به دوزخ است، در این نوع ترجمه با فزیونی زبان روبرو هستیم. و ترجمه خوب بالعکس فرستادن یک متن در بهشت میباشد.
دو نکته در حاشیه این همایش:
- تک قومی بودن همایش: در این همایش که عده ای زیادی از دانشجویان و فرهنگیان شرکت کرده بودند قریب به اتفاق شان هزاره بودند. در حالیکه وضعیت ترجمه مربوط به تمام اقوام افغانستان و همه نخبگان میگردد و هم چنان کتاب احمد رشید به اتفاقات که در افغانستان میافتد پرداخته است بدون در نظر داشت قوم و یا زبان خاص.
- نکته دیگر کپی عنوان و موضوع این همایش بدون تغیر بود، نگاهی به وضعیت ترجمه در افغانستان اگر اشتباه نکرده باشم موضوع مجله فرهنگی رادیوی بی بی سی در شام شنبه 21 حمل 1389 بود که آنرا اسدالله شفایی گردانندگی میکرد و صبورالله سیاسنگ و شریف سعدی مهمان این برنامه بود.
قابل یاد آوری میدانم که این همایش به همت موسسه فرهنگی در دری به همکاری موسسه تحصیلات عالی خصوصی غرجستان بر گزار گردیده بود.
آنچه باعث شد تا این وبلاگ را ایجاد کنم نوشته ها ومقالات بود که گه گاهی مینوشتم ومجبور بودم در جای آنرا نگهداری کنم واز دوستان خود برای اصلاح وبهتر نویسی آنها نظر بخواهم .