حقوقی سیاسی اجتماعی و فرهنگی

مقدمه

  چهارده سال پیش ازامروزمظلومان،محرومان وستم دیده گان تاریخ افغانستان درعزای دلسوزترین وقدرشناس ترین رهبرشان(استادمزاری بزرگ)نشستندودرغم رهبری به عزاداری پرداختند که اوتجسم تمام دردها،محرومیت ها،حق گویی هاوحق خواهی های شان بودوهمیشه برای تأمین عدالت درابعادمختلف آن ورسیدن اقلیت هابه حقوق ذاتی وطبیعی شان بعنوان انسان وشهروندان این کشوررزمیدند،تلاش کردند،وبالاخره دراین راه جان باختند.

  تاریخ افغانستان مملوازظلم،ستم،حق تلفی وبی عدالتی است که همیشه براقلیت های قومی،زبانی ومذهبی باستفاده ازترفندهای مختلف رواداشته شده است وشاهان حاکم براین جغرافیاسلطنت وحاکمیت راحق ذاتی وخدادادی خودها پنداشته آنگونه که دلشان میخواسته برمردم حکم رانده اند.

استادمزاری بادرک این مظالم ومطالعه دقیق تاریخ معاصرافغانستان درست دربرابرآنها ایستادوانحصارطلبی وانحصارگری رابه هرشکل وشیوه ای آن باهرمبنای (قومی،مذهبی ،زبانی، جنسیتی...)درگذشته وآینده محکوم کردوبرای ازبین بردن وتغیردادن معادلات انحصارگری درسطوح مختلف گام های موثروبلندی رابرداشت تاحدیکه دراین راه جان شیرینش راازدست داد.

  استادمزاری درتاریخ معاصرکشورروی نقطه های مشخص وروشن انگشت گذاشت که آنهاراعلل وعوامل بحران درافغانستان میدانیست ورفع این گونه علل راراهی ترقی وپیشرفت این کشورزخم خورده ورسیدن این کشتی طوفان زده به ساحل نجات پیشنهادکرد.اومیگفت توسعه سیاسی،ثبات سیاسی ونهادینه شدن ارزشهای دموکراتیک مثل انتخابات وغیره بدون تأمین عدالت اجتماعی امکان ندارد،باید تمام مردم وتمام اقلیت هاازحقوق سیاسی وآزادی تصمیم گیری برخوردارباشند.

  خواننده عزیزآنچه رادردست داری ودرحال خواندن آن هستی حاصل زحمت وتلاش دانشجویان است،دانشجویان فکرمیکنندکه اندیشه ها وباورهای استادشهید عبدالعلی مزاری درتاریخ سیاسی افغنستان فوق العاده اثرگذاربوده وبرای ایجاد گفتمان های مثل حقوق بشر،حقوق زن، عدالت، عدالت اجتماعی،انتخابات،حق سیاسی وغیره بخصوص دربین توده های محروم ومظلوم سرآغازیک تحول عظیم وبزرگی بوده است ودرآینده نیزاین تأثیرات به قوت خودباقی خواهد ماند.

  به تشخیص مامعرفی شخصیت آن شهید بزرگ،پخش ونشراندیشه هاوافکارش ازطرق نوشتن مقاله ها،کتابها،سرودن اشعاروسوگنامه ها،وبلاگ ها ووبسایت ها ازنیازهای مبرم واساسی زمان ماست.بنابرآن دانشجویان تصمیم گرفتند تااین مجموعه راکه دربردارنده ای زنده گی نامه آن ابرمردتاریخ،مقالات،اشعار،مصاحبه ها وپیام های ازشخصیت های برجسته که برمحورتوضیح وتشریح افکارواندیشه های شهید مزاری میچرخند تهیه کرده تقدیم شمانمایند.

  بدون شک باتوجه به مشکلا که وجود داشته این مجموعه خالی ازعیب،نقص واشتباه نیست بناًازقلم بدستان ونویسنده گان وروشن فکران خواهشمندیم که آنها رابدیده اغماض نگریسته وماراموردعفووبخشش قراردهند ودرجهت رفع آنها مارایاری رسانند.جای شکی نیست که دانشجویان امشکلات ومعضلات زیادی این مجموعه راتهیه وتدوین کرده وبدست نشرسپرده است.

  درپایان لازم میدانیم تاازدانشجویان زحمت کش وپرتلاش به خصوص قاسم رستمی درطرح ودیزاین،عبدل عادلی وصمد محمدی ویونس حسینی بخاطردراختیارقراردادن کامپیوتر،اسماعیل ازهرومحمد علی پیک درتهیه مصاحبه ها وپیام ها،ومحمدظاهرفروغ درتایپ مطالب وورایش آنها صمیمانه تشکروقدردانی نماییم.

دانشجویان

مرور بر زندگی استاد شهید

زادگاه:

رهبر شهيد عبدالعلی مزاری در سال ۱۳۲۶ هجری شمسی در روستای نانوايی چهار کنت

مقاله ها

استاد مزاری وتلاش درجهت کسب حقوق شهروندی:

عباس رستگار فارغ التحصیل دانشکده حقوق وعلوم سیاسی

درود به روح پاک استاد شهید که دلیرانه دربرابرستم وظلم زمان خود ایستاد ودرسی راکه ازمکتب آزادگی آموخته بود درعمل،چراغ راه خود قرار داد وثابت کرد که چگونه همواره خون برشمشیرپیروزاست.

حقوق شهروندی یکی ازمفاهیمی است که درکناردیگرمفاهیم عصرجدید محصول تفکرعصر روشنگری بوده وپس ازتشکیل دولت –ملتها بوجودآمده است.درتفکرقدیم شهروند به مفهوم امروزی وجود نداشت. دردوران شکوفایی تمدن یونان وروم کلمه شهروند به همۀ ساکنان آتن وروم اتلاق نمی شدند شهروند به افرادی اطلاق می شد که ازخصلت وامتیازات شهروندی برخورداربودند. یعنی طبق قانون ازشرایط لازم برای مشارکت دراداره عمومی تشکیلات بر خواسته ازاراده جمعی شهروندان برخورداربودند. درآتن زنان، بردگان، خارجیان مقیم دولت شهرها ونیزکسانی که پدریا مادر شان بیگانه به حساب می آمدند ازحق مشارکت درامورسیاسی حکومتی محروم بودند، وبنابراین ازتعریف شهروند آزاد خارج بودند.

اصطلاح شهروند دراواخر قرن 18 همزمان با شروع انقلاب فرانسه وپیدایش اندیشه ملت وحاکمیت ملی، به مفهوم امروزی آن وارد ادبیات سیاسی کشورهای اروپایی وآمریکاشد وازان پس به تدریج مرزهای جغرافیایی سایرکشورها رانیز درنوردید، کلمه شهروند درزبان فرانسه که خاستگاه مفهوم جدید آن است، تقریبا متضاد کلمه رعیت می باشد، شهروند کسی است که درتنظیم وتدوین قوانین حاکم برجامعه وحاکمیت سیاسی کشوربه نحوی مشارکت دارد. اما رعیت شخصی است که ازقوانین وفرامین مقامات حاکم بی چون وچرا اطاعت داشته وازداشتن هرگونه نقشی درشکل گیری واعمال قدرت حاکم محروم می باشد.

درافغانستان حقوق شهروندی هنوزهم تعریف، نشده است ودراذهان شخصیت قبیله وقوم کاملا بیگانه می نماید. درچند قرن اخیرحاکمانی که درافغانستان حکومت کرده بودند همه گرایش قبیله ای داشتند وهمه آنها برمحوریت افکارقبیله ای عمل می کردند شرایط بوجود آمده ناشی ازین طرزتفکر، وضعیت را طوری سامان داد که باعث نادیده گرفتن حقوق سایراقوام واقلیت های که دراین سرزمین ساکن بودند گردید. نه تنها به این وضعیت بسنده نشد که گروه قومی حاکم درصدد نابودی وحذف سایرین برآمدند.پسین ها چه دورانی که به دهه دموکراسی نام گذاشته شد ومردم ازآزادی نسبی برخوردارشدند. وچه دردوران حکومت کمونیستها که برمبنای ایدئولوژی مارکسیستی بوجودآمده بود فضای سیاسی حاکم برجامعه برمحور افکارقبیلوی دورمی زد دردوران کمونیست ها که ادعامی شد همه باید برابرودارای حقوق مساوی باشند، افکارقبیلوی حاکم برجامعه ازبین نرفت. بعد ازشکست کمونیست ها که منجربه پیروزی مجاهدین گردید. تعاملات واوضاع سیاسی بین اقوام بیش ازهمه به تشنج گرایید وبغرنج ترشد همه گروه ها تحت نام احزاب مختلف درحقیقت ازعینک یک قوم خاص نظرمی کرد و درپی منافع اقوام خود تلاش می کرد ند که قدرت سیاسی را ازآن خود کنند

خروج شوروی از کشور و به دنبال آن سقوط دولت نجیب الله ، باعث تشدید جنگ میان گروه هایی شد که هر کدام به نحوی تلاش می ورزیدند تا قدرت را به صورت انحصاری در دست گیرند . حزب اسلامی از درون جامعه پشتون و جمعیت اسلامی از درون جامعه تاجیک دو جریان مشخص بود که هر دو به قصد انحصار قدرت وارد جنگ ٬ بعد از سقوط دولت نجیب الله شدند . وابستگی قومی این دو حزب جهادی ٬ جنگ را بیشتر به صورت جنگ قدرت میان پشتون ها و تاجیک ها ساخته بود و در نزد بسیاری ها در دو طرف این جنگ و خارج از این دو جریان چنین تصور می شد که این ادامهء جنگ حبیب الله سقا زاده و نادر خان است و برد و باخت این جنگ نیز در همان قالب تحلیل و بررسی می شد . باخت جمعیت به مفهوم حاکمیت انحصاری پشتون بود و باخت حزب اسلامی به مفهوم حاکمیت انحصاری تاجیک .

جریان سومی که در کنار دو قدرت عمدهء فوق به میدان آمده بود ، حزب وحدت اسلامی از میان هزاره ها و جنبش ملی اسلامی از درون ازبیگ ها و ترکمن ها بودند . این جریان ها نه به قصد انحصار قدرت و تشکیل دولت و حاکمیت انحصاری که به هدف مشارکت سیاسی و جلوگیری از تکرار محرومیت گذشته ودرواقع کسب حقوق شهروندی خویش به بازی می پرداختند . ترس از تکرار گذشته ، عدم پذیرش و حضور آنان در دولت موقت مجاهدین در پاکستان ، خشونت و اعلان جنگ گروه های متعصب ، بنیادگرا و انحصارطلب باعث شده بود که حزب وحدت و جنبش ملی اسلامی و هواداران شان در جنگ ها و بازی های سیاسی مقاومت و جدیت بیشتری نشان دهند . در وجود این دو جریان - حزب وحدت و جنبش - بیش از هر چیزی ترس از تکرار محرومیت گذشته و جلوگيری از انتقام و کشتار بود که به چشم می آمد .

مشارکت سیاسی به هدف جلوگیری از استبداد و محرومیت گذشته ، در آغاز حزب وحدت و جنبش اسلامی را در کنار شورای نظار قرار داد . این دو جریان با قبول برادر بزرگی شورای نظار و پذیرش ریاست شورای نظار بر شورای مشترک سه جانبه در جبل السراج به فکر جلوگیری از تکرار تاریخ گذشته که نتنها حقوق مدنی وسیاسی شان بل ماندن شان درافغانستان زیرسوال بود متعهد شدند .

شهید مزاری در واقع نه تنها احیاگر حقوق مدنی وسیاسی، برای جامعه ی هزاره و شیعه بود، بلکه احیاگر حقوق شهروندی برای تمام اقوام محکوم در کشور بحساب می آید. ایشان در تمام موضع گیری های خود خواهان اعاده و احقاق حقوق تمام اقوام محروم کشور بود و راه حل بحران کشور را از همین مجرا قابل تأمین می دانست. شهید مزاری و استراتیژی مورد نظر او بود که توانست این باور اشتباه " که اقوام محروم و محکوم کشور در سال های متمادی باید همچنان محکوم و محروم باشند" را از اذهان زدود و مردم ما را به این حقیقت رساند که هزاره ها، ازبیگ ها، ترکمن ها، ایماق ها، تاجیک ها و پشتون ها در این سرزمین حق دارند و باید همانند دیگران در سرنوشت کشور و در حاکمیت شریک و سهیم باشند. استاد شهید در یکی از سخنرانی هایش می گوید:( ما مردم افغانستانیم هیچ نژادی را نمی خواهیم نفی کنیم. ترکمن است، هزاره است، تاجیک است، افغان است، ایماق است و دیگر اقوام هستند. همه آنها بیایند در این مملکت برادر وار زندگی کنند و هر کس به حقوق شان برسند و هر کس درباره ای سرنوشت خودش تصمیم بگیرد. این حرف ماست. اگر کسی بیاید و نژاد خود را حاکم بسازد دیگرانرا نفی بکند این فاشیستی است. استاد شهید در جای دیگر چنین می گوید: ما سرزمین افغانستان را سر زمین مان می دانیم. این خاک را برای آزادیش بیش از یک میلیون شهید دادیم، وجب به وجب از این میهن دفاع می کنیم و بدین معنی نیست که ما حق نداشته باشیم، ما سرنوشت خود را تعیین نکنیم. اگر بی تفاوت باشیم، اتحاد خود را حفظ نکنیم، می توانند ما را 300 سال دیگر باز حذف کنند، " احیاء هویت" مجموعه سخنرانیهای استاد شهید ص33 و

شهيد مزاري نهايت سعي خود را به كار برد تا به تمام مردم افغانستان تفهيم نمايد كه اشتراك در تاريخ، فرهنگ، مليت و سرنوشت اقتضا مي كند تا يك زندگي مسالمت آميز و برادرانه داشته باشيم. يعني كسي در آينده به خاطر تعلق به قوميت خاص مورد ستم قرار نگيرد و همانند ديگران از حقوق برابر و هويت ملي و سياسي يكسان برخودار باشد. هيچ يك از گروههاي قومي احساس نكنند كه از ساختار سياسي حذف شده اند و همه اينها زماني تحقق مي يابد كه عدالت به عنوان اساس طرحها و تصميمات سياسي- اجتماعي مورد توجه قرار گيرد. با این وجود استاد شهید صرف بخاطر ادعای حقوق شهروندی خار درچشم کسانی شده بود که همواره حاکمیت سیاسی را حق انحصاری خود می دانستند، گناه اوفقط همین بود که درمقابل نظام انسان ستیز واستبدادی عصیان کرد وخواهان حقوق کسانی شد که درطول تاریخ این کشور به آنها ظلم شده بود حقوق شان نادیده گرفته شده بود. استاد شهید خواهان حقوق توده مردم بود که توسط نظام های مستبد وتوتالیترنادیده گرفته می شد واین موضوع کاملا درگفته های اومشهود است.

«ما مردم افغانستان هستیم. هیچ نژادی را نفی نمی کنیم... همه باید بیایند و در این مملکت برادروار زندگی کنند و هر کس باید در باره سرنوشت اش تصمیم بگیرد. این خواسته و حرف ما است»

ودرجای دیگر چنین می فرماید « حق طلبیدن معنی اش جنگ نیست، اگرقرارباشد معنی این راجنگ بدانیم خوب پس ازگذشته افغانستان باید هیچ صحبت نکنیم ازمظلومیت ومحرومیت مردم هیچ چیزی نباید بگوییم درحالیکه ما مظلوم ومحروم دراین کشوربوده ایم وتاحالاهم هستیم.» ازین گفته ها مشخص می شود که استاد شهید خواهان جنگ با هیچ کس نبود، بلکه اورامجبورکرده بودند که برای احقاق حقوق خود وکسب حقوق شهروندی به جنگ متوسل شود ودراین راه خونش رابریزد چون بدون این امکان داشت وضعیت بدترهم بشود. شاید به این خاطر محکوم به تعصب وقوم گرایی شویم، اما درشرایط آنروزافغانستان متاسفانه جنگ تنها منطق گفتگوبود ودیگرراهی برای رهای ازقید استبداد وجود نداشت.

زن در اندیشه  استاد شهيد عبدالعلي مزاري

 محمدظاهز (فروغ)

تا ريخ بشريت مشحون از ستم هاي بي شماريست كه از سوي قدرت مندان و جباران عليه محرومان و مظلومان اعمال گشته است وهر چند گاهي اين مظلومان بوده اند كه پي نداي صا لحي از تبار انبياء و ا ولياء بر ستم پيشه گان آشفته اندوبا نثار خون خود و تحمل مصا يب انبوه رايحه ازنسيم عدالت و انصاف را به مشام جهانيان رسانيده اند، اما ديريا زود دوباره گند ا ب تفرعن و استكبار به كمك زر و زور و نيرنگ بر عطر عدالت غالب شده ، شامه حق طلبان را آزرده است، اما درين ميان زنان به عنوان نيمي از بشريت علاوه بر سهمي كه ازين ستم تاريخي نصيب برده گرفتار ظلمي مضاعف بوده است چرا كه زن به عنوان همسر مرد نوعا شريك غم و سپر بلا براي شوهر خويش بوده و حتي در بسياري اوقات كه ستم جباران يا محنت دوران ، مرگ شوهر وي را موجب مي شده ولي اين زن بوده كه بايد بار مسوليت را يك تنه بر دوش مي كشيد اما علاوه بر اينها زن چه به عنوان دختر در خانه پدر و يا به عنوان همسر در خانه شوهر و يا به عنوان خواهر در كنار برادر و بطور كلي زن در برابر مرد از شا ني در خور توجه برخوردار نبوده است و غالبا به عنوان عنصر ضعيف ،نا ميمون و يا حد اقل قابل ترحم  كرامت وي تاديده انگاشته مي شده است . اگر چه در طول تاريخ در فرهنگ و جوامع مختلف اين تمايز شدت و ضعف متفاوتي داشته ولي متاسفانه استمرار و فرا گيري آن غير قابل انكار است . مثلا زنده به گورنمودن دختران در دوران جاهليت عرب يكي از بارزترين مثال هاي تلخ زندگي زن در طول  تاريخ مشهود است اگر چه دوره كوتاه در صدر اسلام كه به مدد تعاليم و سنت نبوي و اهل بيت طاهرين اش زن تا حدودي ارج و جايگاه خود را يافت ولي مجددا با احياء نظامات پيشين جايگاه زن نيز رجعتي دوباره يافت و به تدريج با گذشت زمان و بر داشت هاي متحجرانه از اسلام قيودو محدوديت هاي فلج كننده را بر زنان تحميل كرد كه تاكنون قابل مشهوديت است درچنين شرايط بود كه استعمار وايادي آنان بر اساس سلطه طلبي خويش در جستجوي راه هاي منا سب براي نفوذ فرهنگي و سياسي ،اجتماعي،هنري و علمي در جامعه ما بودند، موقعيت زن را بهانه قرار داده با شعار آزادي و مساوات فرهنگ برهنگي و بي بند باري را اشاعه دادند .كه اوج آنرا ما بعد از كودتاي7 ثور سال 1357 كه رژيم كمونيستي در افغانستان روي كارآمد و كم كم بر اوضاع مسلط شد،داريم .

حاكم هاي جديد و حزبي به قريه ها مي رفتند و كنسرت ها و جشن ها بر پا مي كردند . درين كنسرت ها،جشن ها و درامه ها از زنان خواننده نيمه برهنه كه ترانه هاي مبتذل مي خواندند  استفاده مي كردند وبه بهانه كنسرت و جشن از افكار ماركسيستي و شعارهاي حزبي خويش از جمله مساوات بين زن و مرد (البته از ديد خودشان )تعريف ،تمثيل و تمجيد مي كردند و در ميان پرده هاي درام كه اجراء ميشد آداب ،رسوم و اعتقادات مردم را به باد مسخره مي گرفتند ،درين جشن ها اجبارا بايد تمام اهالي قريه هاي مجاوراعم اززن و مرد نيز حضورمي داشتند .

غيرت و تعصب – بخصوص در مسايل ناموسي – و اصل و نسب براي افغان ها يك ميراث شكوهمند و غرور آفرين تلقي مي شود كه دخالت نا محرم را درين حريم ديرينه بزرگترين و نا بخشودني ترين گناه مي دانند واگر دخالتي صورت گيرد ،بد ترين و شديد ترين واكنش ها از خود نشان مي دهند.

بلي در چنين ملاحظات بوده است كه شخصيت نستوه ،مبارز ،جاويد و آگاه ،استاد شهيد عبد العلي مزاري ، مرديكه بزرگ شده مكتب اسلام است و با تمام وجود خويش درد استكبار،استعمار،استثمارومهاجرت را استشمام كرده است اينك نمي تواند مقابل اين همه ظلم ،فجايع ،منكرات ساكت مانده ودست زير الاشه مانده تماشاگر صحنه هاي غير انساني و غير اخلاقي و غير اسلامي در كشور اسلامي و عزيزش افغانستان باشد. با توجه به سنتي بودن جامعه افغانستان و رايج بودن رسم و رواج هاي غلط و مو جوديت رفتارهاي تبعيض آميز بين افراد بالخصوص در قسمت زنان كه آنرا محدود به چار ديواري خانه ميدانستند، ازاين گونه مشكلات در جامعه ما زياد است و مبارزه با همچو مسايل و هدايت ان در مسير درست آن كار يك نفر نبوده بلكه كار گروهي و دسته جمعي مي باشد و ليكن نا گفته نبايد گذاشت كه نقش رهبري را در بو جود آ و ردن  حركت مردمي نمي توان ناديده گرفت و يك رهبر دانا و مصلح مي تواند ملتي به خواب غفلت رفته را با يك سخنراني از خواب غفلت و بي خبري بيدار كرده در مسير درست آن حركت دهد و يك انقلاب دروني را در افراد بو جود آورد كه انسان ها به اين حس از خودباوري و اعتماد به نفس برسندوبه اين باورباشند كه همه ما انسان هستيم و هيچ فرقي نسبت به هم نداريم و انديشه هاي كهنه و قديمي را بايد كنا ر گذاشت گو يا اينكه انسان از نو متولد شده و هيچ نوع ارتباط با افكارگذشته اش ندارد. بلي بابه مزاري كه تشنه خدمت به مردم مظلوم خويش بود بايك جهان بيني وسيع واردمعركه  كار وزار شد، او كه خواهان تامين عدالت ،برادري،برابري ،هماهنگي، وحدت ملي وحاكميت قانون بود هر نوع تبعيض را بين افراد مردود مي شمرد، ازجمله اهداف وي يكي هم برابري حقوق زن ومرد بود،زن در انديشه مزاري همان جايگاهي را داشت كه اسلام محمدي براي زن اعطاء نموده است،زنان مي توانند در تمام صحنه ها حضور فعال دا شته باشندودر كنار مردان مثل مردان در كارهاي اجتماعي ،فرهنگي، سياسي، هنري و علمي سهم بگيرند چنانچه عملاًشاهد نقش افريني زنان هستيم چه در عرصه سياسي ،چه در عرصه هنري،چه در عرصه فرهنگي،چه در عرصه اجتماعي وبالاخره در تمام  عرصه ها وامورات زنده گي كه به ان مواجه هستيم ويا مي شويم، زنان قهرمان افغانستان و مادران و خواهران ما همانطوريكه در صحنه جهاد و رويارويي با دشمنان دوشادوش مجاهدين و برادران رزمنده شان حركت مي كردند با ايثار و فداكاري ضربه هاي مهلكي به دشمن زدند و در ساحه جهاد و جنگ نقش تاريخي خويش را انجام دادند و در فرداي افغانستان با تمام قدرت و توان مي توانند در تمام عرصه هاي سياسي ،اجتماعي ،فرهنگي ،علمي و هنري حضور كارايي داشته و در تعين سرنوشت جامعه شان سهيم باشند ،زنان مي توانند در انتخابات شركت نموده و در صورت موفقيت به مقام رياست جمهوري برسند. تمام اين گفته ها را مي توان از گفتگوي استاد شهيد با خبر نگاري ايراني شبكه صدا وسيماي جمهوري اسلامي ايران استنباط كرد.در اسلام براي زن ازادي كامل داده شده است و هيچ حقي از آنها ضايع نشده است وقتيكه مادر طفل مي توانداجرت طفل اش را از شوهرش بگيرد پس چطورما مي توانيم بگوييم كه حق زن در اسلام ضايع شده است . بابه مزاري با تاكيد به اينكه حقوق زن در اسلام كاملا رعايت شده ولي متاسفانه اين ما هستيم كه جامعه مرد سالاري را بوجود آورده ايم و زن ها را با و جوديكه نصف پيكر اجتماع را تشكيل مي دهند ،ناديده گرفته ايم، درحاليكه وقتي رهبران جهادي در پاكستان و اروپا نشست داشتند اين خواهران قهرمان بودند كه اين حركت را بوجود آوردند. بابه مزاري طي يك گفتگويي به حادثه تاريخي اشاره مي كند كه يكي ازخواهران در جنگ با انگليس در جاده ميوند چادرش را گرفته بر سر افسر افغاني انداخته بود و گفته بود كه تو غيرت افغاني ات را فراموش كرده اي اين چادر را تو سر كن و سلاح را بمن بده كه ما از خود دفاع كنيم .

بناءً شهيد مزاري با توجه به اينكه اعمال تبعيضات عليه زنان ناقض اصول برابري حقوق واحترام به شخصيت بشر مي باشد و مانع شركت زنان در شرايط مساوي با مردان در زنده گي سياسي ،اجتماعي،اقتصادي وفرهنگي به كشور خود مي شوندو از كاميابي و موفقيت جامعه و خانواده جلوگيري مي نمايد و تحول كامل استعداد هاي زنان را در خدمت به كشور و بشريت مشكل مي كند ،و با تاسف از اينكه زنان در وضعيت فقر و مظلوميت حد اقل دسترسي را به مواد خوراكي ،صحي، نحصيلات،دوره تعليمي و امكانات استخدامي و ساير نيازها دارندنقش زن را برجسته ساخته و به اين باور بودندكه  زن سهم عمده در ايجاد رفاه خانواده وپيشرفت جامعه داشته و ليكن تاكنون كاملاًشناخته نشده است ،اهميت اجتماعي مادر و نقش والدين در خانواده و در تربيت كودكان از جمله موارديست كه نقش انرا هيچ كسي منكر شده نمي تواند بناًزن در انديشه مزاري مثل مرد از نظر مقام و منزلت و حقوق يكسان بوده و مجاز به استفاده از كليه حقوق و ازادي ها بدون هيچگونه تمايزي از جمله جنسيت مي باشند و زنان مي توانند مثل مرد ها در كنار مرد ها در جامعه شان ايفاء وظيفه نمايد بخاطريكه هر گونه تغيري در نقش معمولي مردان و همچنين زنان در جامعه و فاميل مستلزم و جود حقوق برابر بين زن ومرد مي باشند.

پیام ها،سخنرانی هاومصاحبه ها

ا

پيام رئيس جمهوري اسلامي افغانستان به مناسبت سيزدهمين سالگرد شهادت استاد شهيد عبدالعلي مزاري

   24/12/1386
درست سيزده سال پيش در22حوت يکي از بزرگمردان مبارزه، مقاومت و انديشه استاد عبدالعلي مزاري ازسوي نيروهاي اهريمني و مزدوران اجنبي به شهادت رسيد و شخصيت مفکر و انديشه ورزدوران معاصر کشور را، از مردم ما گرفت.

شهيد استاد عبدالعلي مزاري از آن شمار شخصيت هاي برازنده و برجسته کشور بود که انديشه هاي بلند و قابل قدراو، هنوزهم براي تحکيم و استوار نگاه داشتن وفاق ملي از ارزشمندي خاصي برخوردار است، او زماني که کابل در دود و آتش جنگهاي تحميلي بين گروها مي سوخت، به تکرار بر مساله همپذيري، اتحاد و وفاق ملي تاکيد کرده و مي گفت؛ ما زماني به صلح سراسري و تاسيس نظام با اعتبار و مستحکم دست خواهيم يافت که به جاي حذف يکديگر به پذيرش يکديگر به حيث يک اصل نهادين توجه داشته باشيم.

گفته هاي انديشمندانه شهيد استاد مزاري به امروز و فرداي ما کارآمد بوده و رهنمودي به همگان است، مبارزه در راه رسيدن به وفاق ملي کامل و نگهداشتن وحدت ملي وظيفه اساسي تک تک ما است، نخبه گان و گروه هاي سياسي بايد بيشتر ازهمه براي تحقق اين اهداف بنيادين و ملي کوشا باشد، ما بايستي به حيث يک دستاورد بزرگ ملي هميشه به وحدت ملي خود افتخارکنيم.
روان شاد استاد مزاري نه تنها شخصيت صاحب انديشه و دانشمند بود، بلکه به حيث يک مجاهد و مقاومت گر هدفمند و دلير در سنگرهاي جهاد عليه نيروهاي اجنبي مردانه وار رزميد.
در رهبري حزب و بسيج توده ها نيزاستعداد و اندوخته هاي فراواني داشت، سيزدهمين سالگرد شهادت استاد شهيد استاد عبدالعلي مزاري را به رهروان، دوستان و خانواده او و اعضاي حزبش و همرزمان و همسنگران او تسليت عرض مي دارم. جايگاهش بهشت برين باد.

آمين يا رب العالمين

حامد کرزي رئيس جمهورجمهوري اسلامي افغانستان کابل 24/12/1386

پيام استاد محمد کريم خليلي رهبر حزب وحدت اسلامي و معاون رياست جمهوري اسلامي افغانستان به مناسبت چهار دهمين سالگرد شهادت رهبر شهيد استاد عبد العلي مزاري (ره)

   8/12/1387
من المؤمنين رجالٌ صدقوا ما عاهدو الله عليه فمنهم من قضي نحبه و منهم من ينتظر و ما بدّلوا تبديلا

ملت سربلند افغانستان، علاقه مندان و رهروان شهيد مزاري!

نخست از همه شهادت مظلومانه رهبر شهيد حزب وحدت اسلامي افغانستان و ياران عزيزش را به شما و تمام عدالتخواهان تسليت عرض نموده و براي رهروان راه آن شهيد، عــزت و موفقيت بيشتر را از خداوند بزرگ مسئلت مي نمايم

خواهران و برادران عزيز!

چهارده سال از روزي مي گذرد که منادي راست قامت عدالت، وحدت، برادري و برابري؛ استاد شهيد عبد العلي مزاري و ياران همرزمش به دست تروريستان سنگدل و دشمنان قسم خورده افغانستان به شهادت رسيد و با اين رويداد تلخ، کشور ما از وجود شخصيتي که بهترين راهکارها را در جهت حل چالشها و معضله ها ارائه مي نمود محروم گشت.

ميراث گرانبها و جاويدانة فکري و معنوي آن شخصيت بزرگ در ميان نسل امروزي و نسلهاي آينده ما زنده است و هرگز فراموش نخواهد شد؛ بر ماست که از اين ميراث غني پاسداري نموده و آنرا در جهت استقرار و استحکام يک نظام مبتني بر عدالت و مردم سالاري

به جريان اندازيم

.اجازه دهيد از اين فرصت استفاده نموده، يادآور شوم که ممکن است برداشتها و روايتهاي مختلفي از شخصيت شهيد مزاري و ويژگي هاي فکري و مبارزاتي وي صورت گيرد. به منظور پرهيز از برخوردهاي گزينشي و سليقه اي با شخصيت و انديشه ايشان که ممکن است روايت وارونه از آن به دست دهد، مي خواهم اين نکته را مورد تأکيد قرار دهم که مفکوره و انديشه او را بايد در پرتو موضعگيري هاي اصولي و محوريش تحليل و تفسير نماييم. شهيد مزاري، عدالت اجتماعي و برابري حقوقي شهروندان کشور را از مؤلفه هاي مهم وحدت ملي دانسته و بر اين اساس نقض اين ارزشها را نقض وحدت و برادري مردم کشور باور داشت. او بارها بر تفاهم و پذيرش همديگر اصرار مي ورزيد و راه حل مشکلات و چالشهاي کشور را در يکپارچگي و همدلي مردم جستجو مي نمود. شهيد مزاري حضور و مشارکت عادلانة تمام اقوامِ باهم برادر کشور را در تعيين سرنوشت سياسي-اجتماعي شان مورد تأکيد قرار مي داد و رعايت حقوق اساسي تمام شهروندان را عامل ثبات و پيشرفت کشور تلقي مي نمود.

 خوشبختانه، پس از به وجود آمدن نظام جديد، بخشي از آرمانهاي بلند شهيد مزاري در قانون اساسي به حيث يک وثيقه ملي از سوي مردم افغانستان به امضا رسيده است که اين امر ما را براي ساختن يک آينده بهتر و با ثبات تر اميدوار مي سازد؛ ولي فراموش نکنيم که ما در تداوم اين راه، هنوز به منتهاي مقصد نرسيده ايم و کماکان چالش ها و مانع هاي ساختاري، رواني و اجتماعيِ بزرگي فرا راه ما وجود دارند. غلبه بر اين چالش ها زماني ميسر خواهد شد که عملکردها و رفتارهاي ما در قالب يک راهبرد عقلاني و جامع سازماندهي شود.

ما با سرمايه حضور مردم و اتخاذ سياستهاي منطقي و آرام توانستيم بخشي از اين موانع و چالشها را از سر راه خويش برداريم؛ اما هنوز به شرايطي نرسيده ايم که از حقوق شهروندي و ضمانت عملي آن در همه سطوح زندگي سخن بگوييم.

غايله بهار امسال و سال گذشتة کوچي ها در بهسود و فقدان يک ديدگاه مشترک براي حل اين معضله از جمله چالشهايي است که جريان پيشرفت ما را به سوي ساختن يک افغانستان متحد و يکپارچه بطي مي سازد.

اينجانب ضمن آنکه اعتراض خود را نسبت به نبود هماهنگي لازم در راستاي حل اين معضله بيان داشتم، از سوي ديگر نگران آن بودم که اين گونه رويداد ها به يک مسأله بين الاقوامي تبديل نشود و مبادا فرصتي را براي بهره برداري دشمنانِ در کمين نشستة کشور مهيا سازد؛ با اين لحاظ از هرگونه اقدام تحريک آميزي که احساسات قومي و عاطفي را قوت بخشد پرهيز نموديم؛ چه اينکه دامن زدن به همچو مسائل نه تنها بر حل اين معضل کمک نمي کند که به مراتب ما را از اهداف مان دور تر مي سازد. بنابر اين مطمئين باشيد که تلاشهاي ما براي حل دائمي اين معضله از طريق يک ميکانيزم عادلانه، معقول و منطقي ادامه دارد.
ما با الهام از شعارهاي محوري رهبر شهيد مزاري هرگونه رويکردي را که سبب حق تلفي و نقض عدالت اجتماعي و ايجاد خصومت ميان اقوام باهم برادر کشور گردد، خلاف مصالح علياي کشور دانسته و راه حل معضله هاي اجتماعي را در رعايت حقوق و پذيرش همديگر مي دانيم.
دوستداران و رهروان شهيد مزاري!

موضوع ديگري که مزاري شهيد بارها بر آن تکيه مي نمود، مشارکت عادلانة اقوام در تعيين سرنوشت سياسي شان بود که حالا برگزاري انتخابات فرصت و مجال تحقق اين آرمان را ميسر مي سازد.

بدون ترديد، شرکت مردم در انتخابات، نقش آنها را در جهت دهي پاليسي دولت تعيين مي کند. مردم عزيز ما به خوبي مي دانند که عدم بهره برداري مؤثر از اين فرصت، جايگاه آنها را در سمتدهي تحولات کشور ضعيف ساخته و اين مسأله به هيچ وجه به نفع آينده مردم ما نخواهد بود. بنابراين از مردم عزيز و سربلند افغانستان مي خواهم که در انتخابات پيش رو که طي آن رييس جمهور کشور و نمايندگان شوراهاي ولايتي انتخاب خواهند شد، حضور گسترده و مؤثر داشته باشند.

انتظار دارم که در زمان انتخابات وضعيتي پيش نيايد که مردم ما دچار احساسات و هيجانات زودگذر و مقطعي گرديده و از قضاوت منصفانه و تصميم عاقلانه راجع به پنج سال آينده شان فاصله بگيرند. يقين دارم که همه ما به مسووليتهاي خود واقفيم و به خوبي مي دانيم که تصميم عقلاني شرط اصلي يک انتخابات ثمر بخش و کار آمد است.

قابل ياد آوري مي دانم که حضور گسترده، هميشه مساوي با حضورِ مؤثر نيست؛ چه اينکه حضور مؤثر مستلزم همسويي آرأ و نيروهايي است که در نتيجه انتخابات روي کار مي آيند؛ با تشتت فکري و پراگندگي عملي اگرچه حضور ما گسترده باشد؛ اما کار ما مؤثريت لازم را نخواهد داشت. بنا براين ضروري است که مردم ما قبل از همه به حضور يک نيروي منسجم در حکومت و دولت فکر کنند و با اين رويکرد به پاي صندوقهاي رأي بروند.

در پايان يک بار ديگر چهاردهمين سالگرد شهادت رهبر شهيد و ياران مؤمن و فداکارش را که يکجا با او شربت شهادت نوشيدند، به مردم سربلند افغانستان و پيروان صديق آن بزرگوار تسليت عرض نموده و از بارگاه خداوند منان، توفيق ادامه راه شان را مسئلت مي نمايم.

پيام الحاج ستر جنرال عبدالرشيد دوستم

بسم الله الرحمن الرحيم

 هموطنان شرافتمند، مجاهدان سرسپرده راه آزادي اسلام عزيز، خواهران و برادران گرامي!
السلام عليكم و رحمت الله و بركاته!

 سالگرد شهادت استاد عبدالعلي مزاري را به همه شما حضار گرامي، رهبري حزب وحدت ، اعضاي خانواده و وابستگان آن شهيد عزيز، هوا خواهان استاد شهيد، همرزمان دلير و همه پيروان آرمانها و انديشه هاي والا و انساني او تسليت عرض مي دارم.

رهبراني چون شهيد مزاري، شهيد احمد شاه مسعود، شهيد عبدالحق آن سيماهاي جاودان ياد اند كه در صفحات تاريخ مبارزات مردم فغانستان در مقابل تجاوز بيگانگان، تحقق اعلاي كلمه الله و بر قراري يك نظام عادلانه رزميده و مانند ستار گان درخشان، رهنماي نسل هاي آينده كشور ما خواهند بود.

استاد شهيد عبدالعلي مزاري مجاهدي بود نستوه، رهبري بود خردمند، فرماندهي بود دلير و مبارزي بود سربكف؛ او از همان آوان روز گار جواني به خاطر خدمات صادقانه به مردمش، براي دفاع از حقوق مظلومان و ستمديدگان اين كشور، در جاده هاي دشوار مبارزه گام نهاد و با سپردن تعهد به ملت و ميهن بلاكشيده و ارزشهاي عقيدتي جامعه، با عشق بيكران به باور هاي ناب اسلامي و شعار هاي برادري و برابري، در صفوف جهاد استادگي كرد. او در سالهاي بعد از انقلاب اسلامي نيز از حقوق اقوام و مليتهاي مستضعف و مظلوم افغانستان دفاع نمود.
شهيد مزاري مردي بود كه به تعهداتش پابندي محكم داشت. قول او قول و فيصله او فيصله نهايي بود. به آنچه انجام مي داد باور داشت. من به تمام حرفهايش اعتماد مي كردم او از همان روز هاي اول ايجاد شوراي جهادي حمايت راستين خويش را از داعيه هاي عدالت خواهانه ما اعلام داشت و تا آخرين لحظه حيات به پيمانش پايبند با قيماند.

ميخواهم از جمله صدها خاطره اي كه از او در حافظه دارم، بالاي يك خاطره شيرين و فراموش ناشدني و يك خاطره تلخ و جانكاه كه هر گز نمي توانم آنرا فراموش كنم مكث نمايم:

جنبش ملي اسلامي افغانستان در چنان شرايطي پا به عرصه وجود گذاشت كه مبارزات مردم ما برعليه بي عدالتي، زور گويي و استبداد، ديگر وارد يك مرحله تازه اي از ثمر بخشي خود گرديده به پيروزي هاي رسيده بود. اما عناصر خود خواه، فاشيست ويكه تاز، افراط گرا و خائن به آرمانهاي ملي مردم افغانستان در صدد ايجاد تفرقه به خاطر بر آوردن شدن آرمان هاي مغرضانه خود به دسايس و توطئه عليه جنبش اسلامي افغانستان پرداختند. با آنكه جنبش اسلامي افغانستان به مثابه آغاز گر سقوط رژيم كمونيستي نجيب الله و مفتاح دروازه هاي پيروزي به روي جهاد مردم افغانستان وارد صحنه گرديد. با هژموني و تبليغات غرض آلودو خصمانه عمال بيگانه، مواجه گرديد.

استاد شهيد عبدالعلي مزاري يگانه كسي بود كه از داعيه برحق جنبش اسلامي افغانستان دفاع و حمايت نمود. روابط ميان جنبش ملي اسلامي افغانستان و حزب وحدت اسلامي افغانستان رنگ ديگري داشت. او ديگر در هر جايي كه جنبش ملي اسلامي افغانستان حضور نداشت به مثابه نماينده آن عمل مي كرد و از آرمان ها و اهداف آن دفاع و حمايت مي نمود. اين دوستي و اعتماد تا به حدي انكشاف نموده بود كه وقتي من به كابل سفر نمودم، شوراي مركزي حزب وحدت نيز در كابل اخذ موقعيت نموده بود. مناقشات و اختلافات تازه شكل گرفته ميان احزاب جهادي حاد شده بود. استاد برهان الدين رباني به خارج كشور سفر نموده و سرپرستي رياست جمهوري را به عهده من گذاشته بودند. استاد شهيد عبدالعلي مزاري رهبر فقيد حزب وحدت اسلامي افغانستان، شوراي مركزي آن حزب را دعوت نمود. در حضور اعضاي آن گفت: «دوستم ما به تو اعتماد داريم، هر فيصله اي كه تو انجام ميدهي مورد قبول ماست» همه اعضاي شوراي مركزي وجود داشتند از جمله حضور جناب استاد اكبري و استاد سليمان ياري را به ياد دارم. عده زيادي از اسيران را در همان وقت رها نمود. جنبش ملي اسلامي افغانستان و رهبري آن نيز پيوسته در پهلوي مزاري و ياران او قرار گرفتند و مشتركاً از مواضع مشترك دفاع مي نمودند. من نيز هر موردي را كه استاد فيصله مي نمود از آن پيروي مي كرد و يك اعتماد بزرگ بين ما وجود داشت.

در فرايند اين مبارزات مشترك بود كه طرح برقراري يك نظام دموكراتيك و مردم سالاري در افغانستان به مثابه يگانه راه حل معضلات مطرح در كشور به ميان آمد. كه ثمره و مولود آن همه مجاهدت ها و تلاش هاي بي امان است كه امروز در افغانستان، فضا ونظام كنوني استقرار دارد. دوراني كه مشتركاً به خاطر اين اهداف مبارزه نموديم از جمله خاطرات شيرين من به حساب مي آيد. كه تازندگي باقيست با من خواهد بود و در اين راه مبارزه خواهم كرد.
ولي آن روز را فراموش كرده نمي توانم كه مزاري و يارانش در محاصره دشمنان كور دل و بي عاطفه در غرب كابل قهرمانانه به مقاومت ادامه مي دادند. حلقه محاصره لحظه به لحظه تنگ تر مي شد.

آن روز ها را به ياد مي آورم تپه مرنجان، كارته نو، بالاحصار و چهار آسياب كاملاً توسط طالبان اشغال گرديده تمام قوتهاي جنبش به شمول جنرال فوزي نزد استاد در كارته 3 تجمع نموده بودند. امكانات نظامي رو به اختتام مي رفت. من هر آن و هر سر ساعت به تماس مي شدم و وضعيت را از نزديك تعقيب مي نمودم. وقتي از جنرال فوزي جوياي احوال شدم به من گفت: همه به مقاومت مصروفند ولي نقطه قابل عطف اينست كه زنان تعدادي از مرمي هاي باقيمانده در منازل را به چادر ها گره زده و يا به خريط ها انداخته به استاد مي دهند؛ يعني در سخت ترين شرايط و به اين گونه مقاومت ادامه دارد. من وضعيت را تحليل نمودم. به صفت يك نظامي خوب مي دانستم كه ادامه مقاومت ممكن نيست. تصاوير رقت باري از صحنه در ذهنم وجود دارد. با خود تصميم گرفته بودم كه بايد استاد مزاري را از مهلكه بيرون بكشم. اما يگانه سخني كه از مزاري مي شنيدم اين بود كه: «نمي توانم ملتم را تنها بگذارم و تنها خود را نجات بدهم

. وضعيت را دوامدار تعقيب مي كردم. از استاد محقق وضعيت را جويا مي شدم. او به خاطر اطمينان، خاطر جمعي مي داد. همه راه ها بسته شده بود. اكمالات ديگر ممكن نبود. با اينهمه مقاومت ادامه داشت. آن روز چندين بار تيلفوني صحبت كرديم، هم استاد مزاري و هم من ميدانستيم كه ديگر مقاومت فايده يي ندارد. من تدارك انتقال استاد را از آنجا تهيه ديده بودم. به طياره ها تانكي ها تيل اضافي بسته بودم.

اما نمي توانستم اين حرف را به استاد بگويم، زيرا تشويش داشتم كه مبادا در چنين وضعيت غير قابل پيش بيني اگر به بر آمدن استاد اصرار نمايم و نتيجه بر عكس شده باعث تلف شدن استاد شود، كه حرفي از ترك صحنه زده شود. زيرا او هر بار تكرار مي كرد كه من نمي توانم همه اطفال، زنان و پيرمردان را تنها بگذارم .... و اين ننگ بر شانه هاي او سنگيني كرد، طالبان نامرد استاد مزاري را به بهانه مذاكره و ملاقات دستگير نموده بودند. كسي از دوستانم يك و نيم ساعت بعداز وقوع اين حادثه رول فلمي را به دستم داد. در گوشه يي رفتم و آن فلم را به روشني نور افتاب ديدم. در فلم فوتويي را مشاهده نمودم كه استاد مزاري را دستگير كرده و دستانش را به عقب بسته اند. طالبان خون آشام و جبار به سر و روي استاد چسپيده اند آن روز ما با استاد محقق مصروف ملاقات با محمود مستيري نماينده خاص سرمنشي ملل متحد بوديم. نمي دانم در آن ملاقات چه بحث صورت گرفته است زيرا حواسم پرت بود. ملاقات را با سرعت سپري نمودم و به هيچكس چيزي نگفتم. آن شب مهمان هايي از طرف باباي ملت نيز غرض مذاكره تشريف آورده بودند.

در تركيب آنها، آقاي ستار سيرت، محترم عبدالاحد كرزي پدر مرحوم و مغفور رئيس جمهود كشور، سلطان محمود غازي، و جنرال صاحب عبدالحكيم كتوازي شامل بودند. قضيه را با آنها نيز در ميان گذاشتيم و تا فردا تمام امكانات را سفر از بر نموديم تا كاري شود كه استاد را از هلاكت و مرگ نجات بدهيم. كه موفق شده نتوانستيم

. و او را ناجوانمردانه به شهادت رسانيدند. ديگر استاد شجاعانه و دليرانه جام شهادت را سر كشيده بود و به جاودان پيوسته بود. اما اين عقده تا امروز در دل من با قيمانده است. اين خاطره تلخي بود كه نميتوانم آن را فراموش كنم.

هموطنان عزيز! خواهران و برادران با شهامت!

خوشا به حال آن ملتي كه چنان رهبري دارد. خوشا به حال شما خواهران و برادران باشهامت كه در تاريخ مبارزات حق طلبانه خويش چنان تصاويري را رقم بزنيد كه لرزه بر اندام دشمنانتان وارد مي سازد. اجازه بدهيد ازين، تربيون صداي خود را بلند نمايم و فرياد بكشم ومزاري قهرمان را خطاب نمايم:

مزاري عزيز! ديگر تو راحت بخواب، راهي را كه انتخاب نموده بودي امروز نيز ادامه دارد. همرزمانت زنده اند. دوستم دوست همفكر و هم انديشه توزنده است و از انديشه ها و مفكوره هاي تو حمايت مي كند و آن را تعقيب و پشتيباني مي نمايد، مزاري اهدافت نمرده است!، تو زنده هستي و براي دايم در قلب هاي مان زنده خواهي ماند!

دشمنان زبون ما بايد بدانند كه نمي توانند با شهيد ساختن مزاري، با از بين بردن احمد شاه مسعود، با به دار آويختن عبدالحق شهيد و سازماندهي عمليات انتحاري به جان جنرال دوستم ما را از راهي كه برگزيده ايم، منصرف سازند، ما با مردم خود زنده هستيم و با آرمان هاي آنها جاودان خواهيم بود

من الله التوفي

سخنرانی مارشال فهيم:

آفرين و رحمت مي گويم بر انگيزه هاي زنده خاطره دار شما برادران که در اين مقطع تاريخ از بزرگان و شهداي تان تذکر و يادآوري مي کنيد و اين محفل بزرگداشتي را به خاطر زنده نگهداشتن نام و افتخار سروران و رهبران عزير جهاد، استقلال و عزت افغانستان از جمله استاد شهيد مزاري دائر کرده ايد.

دشمنان مردم افغانستان به خاطر سرکوبي مسلمانها و به خاطر سرکوب نظام اسلامي بخاطر سرکوبي مجاهدين و مردم افغانستان زير نقاب اسلام به نام مسلمان و با لباس علم و دين تحت عنوان طالبان دسيسه هايي را عليه مردم افغانستان استعمال کردند که اين فتنه و دسيسه شمشير بسيار خطرناکي بود که بر قلب مردم افغانستان وارد شد. در اول امر همه مردم از اين داعيه استقبال کردند ولي ديري نگذشت که در نزديکي هاي کابل، چهره کثيف اين داعيان حق، معلوم شد و روشن گرديد که اينها يک مشت مزدور و وابسته به دشمنان مردم افغانستان است، آنها وظيفه داشتند تا هر رهبر، هر شخصيت و هر انسان با شخصيت و با حيثيت مردم افغانستان را توهين کنند ولو اينکه با آنها از راه صلح و مذاکره وارد شود، زود بود که در نزديکي کابل، بزرگترين جنايت را مرتکب شدند که همانا اين جنايت، شهادت استاد مزاري بود.

.... من به نمايندگي از برادران و رهبران دولت افغانستان به شما برادران اطمينان مي دهم که تا سرحد ريزاندن خون به هيچ دسيسه گري در افغانستان اجازه نخواهيم داد که مردم ما را بار ديگر به هرج و مرج بکشانند.

 سخنرانی استاد رباني:

مرحوم مزاري يکي از پيروان صادق و رهروان مخلص حضرت سيد الشهدأ امام حسين بود که در برابر استبداد سياسي، انحراف اخلاقي و تضاد اجتماعي تا پاي جان قيام کرد.
او يک تن از چهره هاي درخشنده در رستا خيز بزرگ جهادي و جهاني ملت افغانستان بود که نه تنها در برابر تهاجم اتحاد شوروي بلکه در برابر استبداد داخلي در کشورمان، در برابر بي عدالتي ها و کج انديشي ها و در برابر انحرافات فکري واخلاقي کمر به مبارزه بست و تا مرحله شهادت اين راه را ادامه داد.

ما در حاليکه از شهيد مزاري به بزرگي ياد مي کنيم، اين مطلب را يادآور مي شويم که شهدا و سرداراني مثل شهيد مزاري و انجينير احمدشاه مسعود و هزاران فرزند ديگر کشور، براي آرمانها و شعاري مبارزه کردند که يقيناً آن آرمانها و شعارها، از ضمير وجان ملت انفاذ مي کند.اگر اين سرداران از ميان مردم بر نمي خاستند، هرگز قيام مردم افغانستان قادر نبود که در برابر اتحاد شوروي و تروريزم با يستد و به پيروزي برسد.

خيلي ها جفا است وقتي که از تروريزم و افراط گرايي حرفي به ميان مي آيد، تروريزم و دهشت افکني چسپانده شود به ارزش هاي دين مبين اسلام و طالبان به عنوان يک نمونه نادرستي و به عنوان ممثل اسلام به نام اسلام چسپانده شود، بلکه اسلام را با تروريزم وعمل تروريستي هيچگونه ربطي نيست واسلام ديني است که هميشه عليه تروريزم مبارزه کرده و بزرگترين رهروان اين دين مبين قرباني تروريزم بوده اند، نسبت دادن به اسلام به تروريزم از قبيل ارتباط دادن بين نور و ظلمت است. در هيچ کتاب آسماني به قدر کتاب آسماني اسلام آيتي در تقبيح عمل تروريستي نيامده است، بزرگترين ائمه مسلمانان، چون حضرت عمر فاروق، حضرت علي، حضرت عثمان، حضرت سيدالشهدأ امام حسين و ساير بزرگان و پيشوايان و رهروان اين دين چون استاد مزاري شهيد و احمد شاه مسعود شهيد و هزاران فرزند مسلمان قرباني جريانهاي تروريستي هستند.

سخنراني استادحاجي محمد محقق:

به تعقيب آن حاجي محمد محقق نماينده مردم در ولسي جرگه طي سخناني تجليل از مزاري را به عنوان يک سنت حسنه دانسته گفت: اين سنت ما را به گذشته پر افتخار جهادمان وصل مي کند، تجليل از شهدا در حقيقت تجليل از شعاير اسلام است. به گفته استاد محقق، امروز تجليل از مزاري به عنوان محک ايمان و پاي بندي مردم به آرمان هاي جهاد مردم افغانستان مطرح مي باشد. آقاي محقق به بازخواني انديشه شهيد مزاري تأکيد داشته گفت با اين گونه محافل تجليل از مزاري بايد اهداف سياسي مزاري را از نو مرور کنيم و بازخواني انديشه مزاري به اين است که ما خطوط اساسي اهداف شهيد مزاري را در عرصه هاي سياسي و فکري به مردم خويش بيان کنيم. نماينده مردم در پارلمان، با اشاره به اين موضوع که اهداف سياسي مزاري بسيار روشن بود گفت، مزاري مي خواست تمام اقوام افغانستان از حقوق مساوي و عادلانه برخوردار باشند. مشارکت سياسي همه اقوام در ساختار نظام به گفته آقاي محقق يکي از موضوعاتي بود که مزاري مطرح کرد و اين مقوله توسط مزاري وارد فرهنگ سياسي افغانستان شده است. همچنين در اين محفل محمد حسين فهيمي يکتن از اعضاي مجلس نمايندگان و عضو حزب انسجام ملي، به نمايندگي از آن حزب صحبت نموده گفت؛ مزاري بزرگ با درک عميق از اسلام و تجربه تلخ از زندگي مردم افغانستان روي نکته اساسي که خوشبختي اين مردم را بيمه مي کرد، تأکيد گذاشت و آن رعايت حقوق همه انسان هاي ساکن در افغانستان و اقامه قسط و عدالت اجتماعي در کشور بود. او با باورمندي کامل ايستاد و فرياد زد که هيچ منافعي جز منافع مردم اين کشور ندارم و براي اين مردم اين سرزمين نظام عادلانه مي خواهم.

مصاحبه با عبدالرحمن اوغلی عضومجلس نمایندگان کشور

گزارشگر: اسماعیل (ازهر)

سوال:ازنظرشمارهبرشهید استاد عبدالعلی مزاری ازچگونه شخصیتی برخوردار بوده است؟

جواب:استادشهید مزاری به فکرمن آدم حرف وعمل بود آنچه که درمغزفکرمیکرد ودرزبان میراند وآنراتطبیق میکردانسان بسیاربی آلایش بودوانسانی بودکه حقیقتاًبه عنوان یک رهبربعنوان کس که میتوا نیست توده های میلیونی رارهبری بکنددرجامعه درخشید وبه همان شکلش بامردم خویش یک جاجام شهادت نوشید وتاامروز وتافرداها وتاوقتیکه انسان ها باقی هستند وتاوقتیکه شایدهم مردم باقی هست یادوخاطره اونسل به نسل انتقال بیابد وبعنوان شخصیت که درافغانستان برای انسانها رزمیدوبرای انسانهامرددرذهن هاوخاطره همیشه تداعی شود.

سوال: نقش استادمزاری درچهارده سال جهاد ازنظرشما ازچه جایگاهی  برخورداربوده است؟

جواب: من گفتم که استاد مزاری شخصیت بی آلایشی بوده شخصیت بوده که باانسانهای این سرزمین یک جابرای مبارزه وجها برخواسته ویکجادرجهادومبارزه به شهادت رسیدکمترکسی هست که درافغانستان چون استادشهید مزاری مرده باشدیااین دنیاراوداع گفته باشدچونکه کسانیکه ازنام ملت افغانستان وازنام اسلام عزیزیقیناًره توشه های برای خویش کمایی کرده اندودرجامعه اگرحضوردارندبرای مردم معلوم است اماکسیکه ازاین دنیاره توشه ای حداقل مادی باخود نداشته است ا ستادمزاری است ،استادمزاری یکی ازواقعی رهبرانی این کشوربوده که حتی دروقت شهادتش و بعدازشهادتش حتی یک منزل نشیمن هم شایدبرای دخترش ویابرای فامیلش به یادگارنگذاشته باشداویگانه کسی بوده که مثل امیرتیموریکجاباعسکرنان میخورده ویکجاباانسانهابرای مبارزه وبرای کسب سعادت مبارزه میکرده که فکرمیکنم من درودش هرآنچیزیکه بگویم کمترگفته ام چونکه استادمزاری یکی ازمعدودرهبرانی هست که من اورادوست دارم.،شاید هم استادمزاری رازیادی ازانسانهادرافغانستان دوست نداشته باشند بخاطریکه اوبرای جمعیت مظلوم وبرای تعداد ازانسانهای مظلوم این کشورحق میخواست،حق خواستن متأسفانه دربعضی ازمواردباجرم وآن هم جرم نابخشودنی متأسفانه مقیاس میشود و یا تعبیروتفسیرمیشود،اگرکسانی اورادوست داشته باشد تاابددوست خواهم داشت چونکه اگرخواسته باشیم یک کسی ازته دل وازعمق دل دوست داشته باشد برای اوحاضرهستیدکه جانهاراهم فداکنیدبنابراین مزاری شخصیت بوده که شایدهمه کس دوست نداشت اماکسانی که اورادوست داشتندتاآخرعمروتاوقتیکه زندگی باقی است وتاوقتیکه انسانهاباقی است دوست میدارندوبه همدیگرانتقال میدهند.استادمزاری دارای افکارواندیشه ای بسیارجامع ملی بوداومیخواست افغانستان درقالب واقعیت ها درقالب آنچیزیکه هست باید شکل بگیرد ومیخواست که افغانستان تمامی حقایق وواقعیت های موجود جامعه ای خویش راقبول بکند.اومیگفت که باید هزاره پشتون راقبول بکند،پشتون هزاره راوهردوتاجیک راقبول بکند وهرسه ازبک را بپذیرد به همین شکل درافغانستان تمامی اقوام، تمامی ساکنان این کشور که در افغانستان زنده گی میکنند ویا مجبور بر این هستندکه باهم زنده گی بکنند چونکه مجبوریت همین است که ما واحد جغرافیایی مشخص داریم و کشوری بنام افغانستان داریم بنابر این مجبور و مکلف هستیم که باهم یکجا زنده گی  بکنیم وقتیکه مجبور بر آن باشیم که یکجا زنده گی کنیم باید همدیگر را خوب بشناسیم و بحقوق یکدیگر احترام قایل شویم تا بتوا نیم بعنوان شهروندان واقعی کشور در درد ، غم و شادی همدیگر شریک باشیم . من فکر میکنم که استاد مزاری یکی از شخصیت های بود که بیشتر در مورد این مسئله می اندیشید و او میگفت که در افغانستان باید هر کسی هرکسی دیگر را قبول بکند و در پی آن باشد تامشارکت هارا, تا خوبی هارا , تا مشترکات را باهم دربیابند تا بتوانند بعنوان ملت واحد و بعنوان شخصیت واحد ملی در جامعه افغانستان تبارز بکنند و شاید هم به همین خاطر اورا هر کس نتوا نست بفهمند و شاید هم نتوانست تحمل بکنند و قتیکه کسی رانمیخواهند تحمل بکنند این بدان معنی نیست که اندیشه های او را از بین برده باشد حالا ببینید با وجودیکه زنده گی سیاسی و حیات سیاسی استاد مزاری در تب و تاب جنگ های داخلی ختم شد اما اندیشه اش و افکارش و همان هویت ملی اش هیچگاه از بین نمیرود چون که در تداوم عصر ها باقی میمانند بنابر این او از جمله معدود و شخصیت های افغانستان بود که برای خویش یک صمیمیت یک محبت در نزد مردمش در نزد توده های میلیونی اش برای خویش جای پا باز کرد و من فکر میکنم او میتواند بعنوان یک کسی که سمبول واقعیتها و سمبول حقیقت گوییها باشد در افغانستان میتواند در تداوم عصر ها بعنوان ا لگو مطرح شود و کسی باشد که بعنوان رهبر هیچگاه برای خود ره توشه یی و یا امکانات مادی تدارک ندیده بود و یکجا بامردمش با یک چپنش و با یک لنگی معمولی که در بین مردم رایج است با او یکجا جام شهادت را نوشیده که یقینا در تاریخ چنین رهبر های کم نظیر است چنین مردانی بسیار کم اند حالا ما میبینیم که در قطار شهید مزاری کسان دیگری هم که وجود داشته اند حالا چه چیز های را که ندارند و در پی آن هم هستند که چه چیز های برای خویش تدارک ببینند .